Akıl ve kalbi birleştirmek

(Olay Gazetesi, 15 Temmuz 2004 Cuma)

İslamın mutluluk projesinin temelinde, akıl ve kalbin işlevlerini uyumlu hale getirmek gibi bir ilke yatmaktadır. Akıl da kalpte insan için en kıymetli iki varlıktır. İnsan özellikle nesnel varlıkları akıl ile kavrar, kendi benliğinin bilincine akıl ile varır. Bunun yanısıra varlığın özü ve ölüm ötesi hayat gibi metafizik hakikat alanına ise kalbin yardımıyla nüfuz eder. Bu hal din bilim lisanında sıçrama kelimesiyle ifade edilir. Bundan kalbin metafizik alana sıçrama yapması kasdedilir. Bunun için şüphesiz aklın da arka planda büyük rolü bulunmaktadır.
Kutsal kitabımız Kur’an aklı, evrendeki âyet (Allah’ın varlığına işaret eden delil) konumunda olan her şeyi anlamak için bir araç olarak sunarken, kalbi de, bütün ruhi hallerin tecelli ettiği, îman ya da inkarın gerçekleştiği nokta olarak takdim eder. Kur’an’a göre kalp aynı zamanda insan için dünyada ve ahirette en sağlam dayanak olan Yüce Yaratıcı’nın varlık ışığının aksettiği bir ayna hükmündedir.
Akıl kalp ile bir bütünlük içinde işlevini gordugu yerde, insanın iç ve dış dünyası bir bütün olarak aydınlanır. İnsan derinlik ve ferahlık kazanır. Kalbin ihtiyaçları giderilmez ise veya kalp günahlarla lekelenirse, ondan Allah ve insan sevgisi eksik edilirse, idrâk ve seziş ozelliğini kaybederek kararır ve nihayet katılaşır. İşte o zaman insan için mutsuzluk, bunalım, karanlık ve stres dolu bir hayat başlar. Kalbin çağrı ve yönelişleri işte bu bakımdan hayatî öneme sahiptir.
Hz. Peygamber bir hadisinde kalbin insan için ne denli işlevsel olduğunu şu şekilde açıklamıştır: “Bütün dikkanizle beni dinleyin: Bedende, bir et parçası bulunmaktadır. Eğer o uygun ve elverişli olursa, bütün beden de iyi olur; bozuk olursa, bütün beden de bozuk olur; bilin ki o, kalbtir!..”( Buharî, Sahîh, İman, 39).
Gündelik hayatın telaşında ihmal ettiğimiz kalplerimizi yeniden hatırlamak dileğiyle